Terapia uzależnień — pierwsze kroki i czego się spodziewać

Uzależnienie to jedno z najtrudniejszych wyzwań, przed którymi staje człowiek. Wiele osób czeka zbyt długo — aż „sytuacja stanie się naprawdę poważna”. Tymczasem wczesna pomoc jest zdecydowanie skuteczniejsza. Ten artykuł odpowiada na pytania o to, jak wygląda terapia uzależnień.

Czym jest uzależnienie

Uzależnienie to chroniczne zaburzenie mózgu charakteryzujące się kompulsywnym używaniem substancji lub angażowaniem się w określone zachowania, mimo negatywnych konsekwencji. Uzależnienie nie jest słabością woli ani „złym charakterem” — to choroba, która wpływa na chemię i strukturę mózgu. Rozwijanie się uzależnienia jest powolne: eksperymentowanie przechodzi w regularne używanie, które staje się coraz ważniejszą częścią życia, aż do punktu, gdy osoba traci kontrolę i kontynuuje mimo ewidentnych strat w życiu osobistym, zawodowym i zdrowotnym.

Rodzaje uzależnień

Wyróżniamy uzależnienia od substancji (alkohol, narkotyki, leki) i behawioralne (od zachowań). Do uzależnień behawioralnych zaliczamy: uzależnienie od hazardu (patologiczny hazard jest jedynym uzależnieniem behawioralnym ujętym w DSM-5 obok substancji), uzależnienie od internetu i ekranów (szczególnie od gier, social mediów), uzależnienie od seksu i pornografii, uzależnienie od pracy (pracoholizm), zakupoholizm. Uzależnienia behawioralne są często mniej rozpoznane i bagatelizowane, choć mechanizmy neurobiologiczne są podobne do uzależnień od substancji.

Jak wygląda terapia uzależnień

Leczenie uzależnień jest wieloetapowe. Często zaczyna się od detoksykacji lub oceny stanu zdrowia (etap medyczny). Następuje psychoterapia — indywidualna i grupowa. W Polsce powszechne są programy oparte na podejściu 12 kroków (AA, NA), programy motywacyjne i CBT. Długotrwałe wsparcie — grupy samopomocowe, kontynuacja terapii po leczeniu — jest kluczowe dla utrzymania abstynencji. Terapia uzależnień musi też zajmować się „powodem za używaniem” — często ukrytymi problemami emocjonalnymi, traumą lub nieleczonym zaburzeniem psychicznym (tzw. podwójna diagnoza).

Rola rodziny i bliskich

Uzależnienie dotyka nie tylko osoby uzależnionej, ale całej rodziny. Bliscy często nieświadomie wchodzą w role, które podtrzymują uzależnienie — np. współuzależnienie, ratowanie z konsekwencji. Terapia rodzinna jest ważnym elementem leczenia. Warto też, by bliscy skorzystali z grupy wsparcia dla rodzin (np. Al-Anon) lub konsultacji psychologa. Zrozumienie mechanizmów uzależnienia pomaga rodzinie zarówno w wyznaczaniu granic, jak i w budowaniu środowiska sprzyjającego zdrowiu.

Pierwsze kroki — jak zacząć

Jeśli Ty lub ktoś Ci bliski zmaga się z uzależnieniem, pierwszym krokiem może być konsultacja z psychologiem lub psychiatrą. Lekarz pierwszego kontaktu też może skierować do odpowiedniego specjalisty. W Polsce działają bezpłatne placówki leczenia uzależnień (finansowane przez NFZ). Ważne jest, by nie czekać na „dno” — im wcześniej podejmie się leczenie, tym łatwiej i skuteczniej. W HealthyMind pracuje Dominik Waszkiewicz — terapeuta specjalizujący się w terapii uzależnień.